« ثانِيَ اثْنَيْنِ » 40 امام فخر : كلمه ى ثانى منصوب است ، چون حال است و معنى اين است : او را بيرون كردند به صورت دوّمى دو نفر ، و هر دو نفر كه با هم هستند ، يك نفرشان دوّمى آن ديگرى است . « إِذْ هُما فِي الْغارِ » 40 مجمع : مقصود غارى است كه در كوه ثور از كوههاى مكّه بوده است ، و زهرى گفته است : چون پيغمبر و ابو بكر به درون غار شدند ، خدا دو كبوتر فرستاد و عنكبوتى كه بر در غار تخم گذاردند و تار تنيدند ، چون سراقه بن مالك كه پى پيغمبر مىگشت به آنجا رسيد و آن را ديد گفت : اگر كسى به درون غار رفته باشد اين تخم كبوتر و تار عنكبوت به جاى نمىماند و برگشت . علىّ بن ابراهيم گفته است : مردى از قريش بر در غار نشست و بول كرد ابو بكر به پيغمبر عرض كرد : ما را ديدند فرمود : اگر مىديدند اين مرد در جلو ما خجالت مىكشيد و بول نمىكرد . « فَأَنْزَلَ اللَّه سَكِينَتَه » 40 طبرى : يعنى آسودگى و آرامش خود را بر پيغمبر فرود آورد . و بعضى گفته‌اند : يعنى به ابو بكر فرود آورد . روح البيان : يعنى أمنه و آسودگى الهى كه در جلو او دل آرام و آسوده مىشود و جاى ترس باقى نمىماند ، و ظاهر اين است كه سكينه بر ابو بكر باشد كه بىقرار بوده است و پيغمبر آرام بوده است و از كار خود خاطر جمع . تفسير حسينى : پس فرستاد خداى رحمت خود را كه سبب آرامش است و شيخ فريد الدّين عطَّار در باب نزول سكينه بر صديق فرموده : خواجه ى اوّل كه اوّل يار او است ثاني اثنين اذ هما في الغار او است چون سكينه شد ز حقّ منزل بر او گشت مشكلهاى عالم حلّ بر او مجمع البيان و ابو الفتوح : چون ضميرهائى كه در اين جمله هاست مربوط به پيغمبر ص است پس ضمير « عليه » نيز مقصود پيغمبر است كه سكينه بر آن حضرت نازل شده است ، و هم در آيات ديگر تصريح شده است كه سكينه بر پيغمبر نازل شد مثل « ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّه سَكِينَتَه عَلى رَسُولِه وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ » « 1 » .

--> ( 1 ) آلوسى نيز در تفسير روح المعانى گويد : « عليه » اى على النبى ( ص ) . ( مصحح )